Ùrachadh mu Dheireadh 21/03/2017
Google pluspinterestShare on Stumble UponShare on RedditFacebookShare on Tumblr
TIOTAL
Litir Ghàidhlig mu eich ann an seanfhaclan is ann an ainmean-àite
EXTERNAL ID
CLI_GAELIC_LETTER_111
DEIT
2007
LINN
2000an
CRUTHADAIR
Norman MacLeod
NEACH-FIOSRACHAIDH
Clì Gàidhlig
AITHNEACHADH MAOINE
77
KEYWORDS
litrichean
co-sgrìobhadh
claistinneach

Get Adobe Flash player

'S ann o 'Leabhar nan Litrichean' a tha am pìos claistinneach Gàidhlig seo. 'S e goireas teagaisg do luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig a th' ann, foillsichte le Clì Gàidhlig, a chaidh a chraoladh an toiseach air BBC Rèidio nan Gàidheal.

'S ann mu eich ann an seanfhaclan is ann an ainmean-àite a tha an litir seo.

'Tha mo smuaintean air eich an t-seachdain sa. 'S dòcha gur e as coireach dhan sin gu robh mi nam bhritheamh aig mòd ionadail o chionn ghoirid, agus bha agam ri còmhradh ri clann ann an Gàidhlig. Bha a' chuid a bu mhotha aca à baile mòr, agus bha tè a bha seo, nach robh ach seachd bliadhna a dh'aois, a' fuireach ann am flat.

"A bheil peat' agad?" dh'fhaighnich mi.

"Tha," ars ise, "cat. Ach tha mi ag iarraidh each."

"Carson each?" dh'fhaighnich mi dhith.

"Bidh mi a' marcachd," thuirt i.

"Agus, nuair a gheibh thu each," dh'fhaighnich mi dhith, "an cùm thu anns a flat e?"

Uill, bha i a' feuchainn ri bhith modhail, agus duais a bhuannachadh, ach bha e follaiseach gu robh i dhen bheachd gu robh mi nam amadan airson a leithid de cheist a chur oirre. "Cha chùm mi anns a flat e," thuirt i, "ach aig a Riding Centre." Choimhead i suas a dh'ionnsaigh nan speuran agus dh'atharraich mi an cuspair gu sgiobalta.

Chan eil eich mar phàirt de bheatha nam bailtean mòra mar a b' àbhaist, agus chan eil Gàidheil an là an-diugh a' cumail eich mar a bha iad uaireigin. Nuair a chì sibh an uiread de sheanfhaclan le eich annta, tha e follaiseach gu robh iad gu math cudromach gu h-eachdraidheil ann an dòigh-beatha nan Gàidheal.

Tha mi cinnteach gum bi sibh eòlach air an fhear seo: Ruigidh each mall muileann. Cluinnear gu math tric e, ach tha amharas agam nach eil a h-uile duine eòlach air an t-seanfhacal gu lèir, oir tha sin dìreach mar phàirt dheth. Seo e gu slàn: Ruigidh each mall muileann, ach feumadh fear fuireach a bhriseas a chas. Deagh chomhairle, chanainn, agus bidh mi uaireannan a' meòrachadh air nuair a tha mi a' sgitheadh!

Aig deireadh na bliadhn' an-uiridh (Litir 80), dh'innis mi dhuibh mu dheidhinn Dail an Eich, ainm-àite an seo ann an Inbhir Nis. Chan e sin a-mhàin e do a leithid, ge-ta. Tha dà àite eile anns a' bhaile a tha ainmichte airson eich, ged nach eil am facal each a' nochdadh annta. Ma tha sibh air a bhith ann an Gàidhealtachd na h-Èireann, bidh sibh eòlach air an fhacal capall - airson each. Uill, tha e againn an seo cuideachd, a' ciallachadh each boireann no each-obrach. Agus tha e ann an Inbhir Nis ann an ceàrnaidh dhen bhaile ris an canar Capall Innis neo, ann am Beurla, Capel Inch.

Bidh feadhainn agaibh ag aithneachadh a' chàirdeis eadar capall agus caballo ann an Spàinntis, no le cheval agus cavalier ann am Fraingis. Agus, ann am Beurla, le capercaillie, an t-eun mòr a tha a' fuireach anns na coilltean-giuthais. Thàinig capercaillie à capall-coille, leis gu bheil an t-eun a' dèanamh fuaim mar each.

'S e am facal eile airson each - marc, a th' againn fhathast ann am marcachd, marcaiche is marc-shluagh. Tha ceàrnaidh ann an Inbhir Nis, faisg air Capall Innis, air a bheil Marc Innis no Merkinch ann am Beurla an là an-diugh. Bha an dà àite nan innsean làimh ri Abhainn Nis, no nan eileanan anns an abhainn o shean, agus feumaidh gu robh eich air an cumail annta.

Nise, ceist phearsanta dhuibh. A bheil sibh ag obair ro chruaidh? A bheil cus uallaich oirbh fhèin, agus a bheil feadhainn eile anns an àite-obrach agaibh rudeigin leisg, a' fàgail cus agaibh fhèin ri dhèanamh? Uill, ma tha, 's dòcha gu bheil sibh dìreach ro èasgaidh. Mar a chanas an seanfhacal - is ann air each èasgaidh a leigear an t-uallach. Gabhaibh air ur socair. Ruigidh an t-each as maille am muileann aig a' cheann thall.'

Airson stiùireadh mu bhith a’ cleachdadh ìomhaighean agus susbaint eile, faicibh duilleag ‘Na Cumhaichean air Fad.’
’S e companaidh cuibhrichte fo bharantas clàraichte ann an Alba Àir. SC407011 agus carthannas clàraichte Albannach Àir. SC042593 a th’ ann an High Life na Gàidhealtachd.
Powered by Capture

Litir Ghàidhlig mu eich ann an seanfhaclan is ann an ainmean-àite

2000an

litrichean; co-sgrìobhadh; claistinneach

Clì Gàidhlig

Leabhar nan Litrichean

'S ann o 'Leabhar nan Litrichean' a tha am pìos claistinneach Gàidhlig seo. 'S e goireas teagaisg do luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig a th' ann, foillsichte le Clì Gàidhlig, a chaidh a chraoladh an toiseach air BBC Rèidio nan Gàidheal.<br /> <br /> 'S ann mu eich ann an seanfhaclan is ann an ainmean-àite a tha an litir seo.<br /> <br /> 'Tha mo smuaintean air eich an t-seachdain sa. 'S dòcha gur e as coireach dhan sin gu robh mi nam bhritheamh aig mòd ionadail o chionn ghoirid, agus bha agam ri còmhradh ri clann ann an Gàidhlig. Bha a' chuid a bu mhotha aca à baile mòr, agus bha tè a bha seo, nach robh ach seachd bliadhna a dh'aois, a' fuireach ann am flat.<br /> <br /> "A bheil peat' agad?" dh'fhaighnich mi.<br /> <br /> "Tha," ars ise, "cat. Ach tha mi ag iarraidh each."<br /> <br /> "Carson each?" dh'fhaighnich mi dhith.<br /> <br /> "Bidh mi a' marcachd," thuirt i.<br /> <br /> "Agus, nuair a gheibh thu each," dh'fhaighnich mi dhith, "an cùm thu anns a flat e?"<br /> <br /> Uill, bha i a' feuchainn ri bhith modhail, agus duais a bhuannachadh, ach bha e follaiseach gu robh i dhen bheachd gu robh mi nam amadan airson a leithid de cheist a chur oirre. "Cha chùm mi anns a flat e," thuirt i, "ach aig a Riding Centre." Choimhead i suas a dh'ionnsaigh nan speuran agus dh'atharraich mi an cuspair gu sgiobalta.<br /> <br /> Chan eil eich mar phàirt de bheatha nam bailtean mòra mar a b' àbhaist, agus chan eil Gàidheil an là an-diugh a' cumail eich mar a bha iad uaireigin. Nuair a chì sibh an uiread de sheanfhaclan le eich annta, tha e follaiseach gu robh iad gu math cudromach gu h-eachdraidheil ann an dòigh-beatha nan Gàidheal. <br /> <br /> Tha mi cinnteach gum bi sibh eòlach air an fhear seo: Ruigidh each mall muileann. Cluinnear gu math tric e, ach tha amharas agam nach eil a h-uile duine eòlach air an t-seanfhacal gu lèir, oir tha sin dìreach mar phàirt dheth. Seo e gu slàn: Ruigidh each mall muileann, ach feumadh fear fuireach a bhriseas a chas. Deagh chomhairle, chanainn, agus bidh mi uaireannan a' meòrachadh air nuair a tha mi a' sgitheadh!<br /> <br /> Aig deireadh na bliadhn' an-uiridh (Litir 80), dh'innis mi dhuibh mu dheidhinn Dail an Eich, ainm-àite an seo ann an Inbhir Nis. Chan e sin a-mhàin e do a leithid, ge-ta. Tha dà àite eile anns a' bhaile a tha ainmichte airson eich, ged nach eil am facal each a' nochdadh annta. Ma tha sibh air a bhith ann an Gàidhealtachd na h-Èireann, bidh sibh eòlach air an fhacal capall - airson each. Uill, tha e againn an seo cuideachd, a' ciallachadh each boireann no each-obrach. Agus tha e ann an Inbhir Nis ann an ceàrnaidh dhen bhaile ris an canar Capall Innis neo, ann am Beurla, Capel Inch.<br /> <br /> Bidh feadhainn agaibh ag aithneachadh a' chàirdeis eadar capall agus caballo ann an Spàinntis, no le cheval agus cavalier ann am Fraingis. Agus, ann am Beurla, le capercaillie, an t-eun mòr a tha a' fuireach anns na coilltean-giuthais. Thàinig capercaillie à capall-coille, leis gu bheil an t-eun a' dèanamh fuaim mar each.<br /> <br /> 'S e am facal eile airson each - marc, a th' againn fhathast ann am marcachd, marcaiche is marc-shluagh. Tha ceàrnaidh ann an Inbhir Nis, faisg air Capall Innis, air a bheil Marc Innis no Merkinch ann am Beurla an là an-diugh. Bha an dà àite nan innsean làimh ri Abhainn Nis, no nan eileanan anns an abhainn o shean, agus feumaidh gu robh eich air an cumail annta.<br /> <br /> Nise, ceist phearsanta dhuibh. A bheil sibh ag obair ro chruaidh? A bheil cus uallaich oirbh fhèin, agus a bheil feadhainn eile anns an àite-obrach agaibh rudeigin leisg, a' fàgail cus agaibh fhèin ri dhèanamh? Uill, ma tha, 's dòcha gu bheil sibh dìreach ro èasgaidh. Mar a chanas an seanfhacal - is ann air each èasgaidh a leigear an t-uallach. Gabhaibh air ur socair. Ruigidh an t-each as maille am muileann aig a' cheann thall.'